پلکان

برای علاقه مندان به فقه و حقوق

پلکان

برای علاقه مندان به فقه و حقوق

قرار بود کاملا فقهی باشد؛ اما کم کم سیاسی هم شد؛ با رویکرد انتقاد از روشهای غیر اخلاقی دسته های سیاسی.

دنبال کنندگان ۱ نفر
این وبلاگ را دنبال کنید

رشته ی فقه و دورنماهای پیش رو.

پنجشنبه, ۶ اسفند ۱۳۹۴، ۰۳:۱۳ ق.ظ

در مطلب پیشین اندکی پیرامون رشته فقه و مبانی حقوق گفته شد؛ روی صحبت در این مطلب با دوستان دوره کارشناسی است؛ غالب دانشجویان جدید الورود دچار نوعی سردرگمی در خصوص برنامه ها و اهداف خود در این رشته هستند؛ قرار است چه گره ای از کار فروبسته ی دنیا بگشاییم یا بناست چه گره ای بر این فرش پر نقش و نگار بیفزاییم؟ پاسخ به این پرسش هم برای خودمان و هم برای کسانی که کنجکاوانه آن را از ما می پرسند دارای اهمیت است. از سویی دورنمای نیمه سایه - نیمه روشنی از کار خود پیش چشم داریم؛ امکان دارد کسی دغدغه این را داشته باشد که مثلاً چرا در جامعه ی امروزی خودمان، در برخی موارد، تناسب میان جرم و مجازات وجود ندارد؟ فلسفه مجازات ها در فقه اسلامی چیست؟ آیا مجازات ها اموری ثابت هستند یا تغییر پذیر؟ و دهها پرسش دیگر؛ همچنان که این پرسش ها می تواند در زمینه فقه مدنی( مانند معاملات و احکام خانواده و...) یا فقه عبادی( فلسفه ی عبادات، امکان تعمیم موارد جدید در عبادات و... و یا فقه حکومتی( رابطه ی مردم و حاکم، رابطه ی ولایت فقیه و مردمسالاری، موضع گیری حکومت اسلامی در برابر سایر حکومت ها و...) مطرح شوند. در یک نمای کلی، قرار است دانشجویان فقه به طور قابل قبولی تسلط نسبی و توان نظریه پردازی در یکی از این شاخه ها را به دست آورند. البته تردیدی نیست که بسیاری از مردم جامعه در مورد مسائل فوق نظر داشته و بلکه مبتلا به بیماری «خود کارشناس پنداری» در آنها هستند. اما ما باید توان و تخصص بحث علمی در این زمینه ها را پیدا کنیم. تفاوت بحث علمی و غیر علمی را می توان در بسیاری از زمینه ها به راحتی احساس کرد؛ شاید همه ی مردم معتقد باشند که ارزانی همیشه بهتر از گرانی است؛ اما یک متخصص اقتصاد نمی تواند چنین حرفی  را به راحتی بپذیرد؛ تعریف او از قیمت، کالا، خدمات، تورم و... متفاوت با آن چیزی است که در مباحث عادی گفته می شود. یک اقتصاد دان - حتی اگر در مورد امور عادی صحبت کند- از موضع علمی صحبت می کند؛ برای حرف خود دلایل قابل قبول و استنادهای آماری و دقیق دارد؛ نظریات رقیب را می شناسد و می تواند میان آنها داوری کند.

ممکن است فردی همه ی احکام فقهی متداول را بداند و بتواند آن ها را بیان و تبیین نسبی کند؛ اما این مسئله با تحلیلِ فقهی تفاوت دارد؛ ما همه می توانیم به زبان مادری خود صحبت کنیم؛ اما تحلیل ساختار ها و کارکردهای زبان مادریمان را تنها یک زبان شناس می داند. میان کسی که «می داند» زکات به هشت چیز تعلق می گیرد و آنکه « می فهمد» زکات به هشت چیز تعلق می گیرد خیلی تفاوت وجود دارد؛ نفر دوم باید بتواند تبیین کند که آیا چنین حکمی یک حکم موقت است یا همیشگی؟ آیا در فلان کشور که تنها محصولش برنج است باز هم زکات به گندم تعلق می گیرد؟ اگر آری چرا و اگر نه چرا؟ آیا پرداخت زکات یک حکم دینی ثابت است یا یک اختیار حکومتی و در دست حاکم؟ در این میان می توان پا را بسیار فراتر گذاشت و پرسش های بنیادین مطرح کرد؛ آیا اصولاً اسلام دارای یک نظام اقتصادی مستقل است یا خیر؟ اگر نیست، کدام یک از نظام های اقتصادی را می توان در جامعه اسلامی پذیرفت و مبنای عمل قرار داد و اگر هست، ماهیت این نظام چیست؟ گرایش این نظام اقتصادی اولاً  بر تولید ثروت است و سپس تلاش برای توزیع عادلانه یا اصولاً عدالت روحِ حاکم بر تولید دانسته می شود؟ و...

سوالات و مسائل بی شماری است که همچنان در عرصه ی فقه اسلامی نیاز به اندیشیدن و پاسخ گفتن دارند؛ در فقه عبادی، فقه قضایی، فقه مدنی، فقه جزایی، فقه حکومتی، فلسفه و اصول فقه و... با انبوهی از سوالات مهم روبرو هستیم که عمر هر یک از ما نهایتاً کفاف تحلیل یکی از این مسائل را خواهد داشت. پاسخ گویی به این سوالات نه با پاسخ های کلیشه ای  و کلی امکان پذیرست و نه با ژست های روشنفکرانه. مسلما انتظار آن نیست که دانشجویان فقه در سال های اول تحصیل وارد پاسخ گویی به این سوالات شوند؛ اما باید آمادگی و توانایی ورود به این مباحث را پیدا کرد؛ چگونه؟ باشد برای بعد...

موافقین ۲ مخالفین ۰ ۹۴/۱۲/۰۶
محمدرضا‍ حمیدی

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی