پلکان

برای علاقه مندان به فقه و حقوق

پلکان

برای علاقه مندان به فقه و حقوق

قرار بود کاملا فقهی باشد؛ اما کم کم سیاسی هم شد؛ با رویکرد انتقاد از روشهای غیر اخلاقی دسته های سیاسی.

دنبال کنندگان ۳ نفر
این وبلاگ را دنبال کنید

کلاغ های سفید؛ قوهای سیاه و کلنجار های فلسفی - فقهی

پنجشنبه, ۲۶ فروردين ۱۳۹۵، ۱۱:۲۰ ب.ظ



غالباً دانشمندان علوم عقلی برای انواع قضایا و گزاره هایی که تفکیک و بررسی می کنند مثال هایی از علوم تجربی می زنند؛ مثلاً برای قضایای خارجیه این مثال را می زنند که « همه قو ها سفیدند» یا « همه کلاغ ها سیاهند» و برای قضایای حقیقیه این مثال را می زنند که « همه ی انسان ها متفکرند» اما فرق این دو دسته از قضایا در چیست؟ امکان دارد یک محقق، تمام کرات منظومه­ ی شمسی را مورد مطالعه قرار بدهد و بگوید: « همه­ ی کرات منظومه ی شمسی دارای مدار بیضوی هستند». این جمله در مورد همه ی کراتی است که در آن زمان خاص وجود دارند؛ نه کراتی که سابقاً وجود داشته اند و نه کراتی که بعداً به وجود بیایند. به همین سبب اگر معلوم شود هزاران سال پیش کراتی با مدارهای مدوّر وجود داشته اند یا در سال های آینده چنین کراتی به  وجود آیند، جمله ی مورد نظر نقض نمی شود. همچنین است اگر کسی همه ی قوها و کلاغ های منطقه ی خود را بررسی کرده و به عنوان قضیه خارجی بگوید: «همه قو ها سفیدند» یا « همه ی کلاغ ها سیاهند». در این صورت، پیدا شدن قوی سیاه یا کلاغ سفید در سایر مناطق یا در سال های آینده، چنین جمله ای را نقض نمی کند. همچنین ممکن است چنین جملاتی فقط در مورد گذشته یا اینده گفته شوند؛ مثلاً بگوییم «انسان های قدیم، قوی بوده اند»

اما گاه جملاتی را که بیان می کنیم به عنوان قضیه ی حقیقیه اند؛ یعنی هر چه در حال یا گذشته یا اینده وجود داشته یا خواهد داشت، حتماً همین حکم را دارد. مثلاً می گوییم: «مجموع دو ضلع مثلث از یک ضلع آن بزرگتر است». در این مثال، فرقی بین مثلث هایی که بوده اند یا هستند یا خواهند بود نیست و اگر مثلثی پیدا شود که چنین خصوصیتی را نداشته باشد، گزاره ی فوق نقض خواهد شد. همچنین در گزاره های حقیقیه به هیچ عنوان لازم نیست تا یک موضوع، بالفعل نیز موجود باشد تا گزاره صا دق باشد. مثلاً هر گاه به عنوان جمله ی حقیقیه  بگوییم« قطر های دایره با هم مساویند»، حتی اگر کسی ثابت کند که کشیدن دایره ی کامل محال است، باز هم آن گزاره نقض نمی شود. معنای جمله ی یاد شده آنست که هر گاه دایره ای پیدا شد، قطرهای آن با هم مساوی خواهند بود؛ حتی اگر کشیدن دایره عقلاً غیر ممکن باشد.

در خصوص جملات شرعی نیز تشخیص حقیقی بودن یا خارجی بودن این جملات بسیار مهم و اساسی است؛ در خصوص آیات قران و روایتی که در صدد بیان احکام هستند، نظر اکثریت قریب به اتفاق انست که چنین جملاتی حقیقیه هستند؛ مثلاً وقتی گفته می شود « شراب نجس و خوردن آن حرام است» همه ی شرابهایی که هستند یا خواهند بود وارد در این حکم خواهند شد؛ اما در خصوص برخی جملات موجود در آیات، روایات و فتاوی فقهی می توان تردید هایی از این نظر وارد کرد؛ مثلاً هر گاه گفته شود« اعراب{ عرب های بادیه نشین} شدت کفر و نفاقشان بیشتر است» یا گفته شود « در صورتی که زن یا مرد دارای برخی عیوب باشد{ شرحشان در فقه است} طرف دیگر می تواند نکاح را به هم بزند» آیا امروز نیز می توان گفت که اعراب در کفر و نفاق شدید تر از شهر نشین ها هستند؟ یا می توان گفت وجود برخی عیوب که در گذشته درمانشان غیر ممکن بوده اما امروزه به سهولت درمان می شوند همچنان مجوزی برای به هم زدن نکاح به شمار می آیند؟ آیا خارجیه به شمار آوردن این امور موجب می شود که دین حالت ابدی بودن خود را از دست بدهد؟ چه ملاکی برای تشخیص حقیقیه بودن یا خارجیه بودن چنین گزاره هایی وجود دارد... . در مباحث بعد به این پرسش ها پرداخته خواهد شد.

 

موافقین ۰ مخالفین ۰ ۹۵/۰۱/۲۶
محمدرضا‍ حمیدی

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی